Handel elektroniczny opiera si? w du?ej mierze na wzajemnym zaufaniu stron. Niemniej, w tym obszarze zda?a si? du?a ilo?? nadu?y?.

 Handel elektroniczny opiera si? na wzajemnym zaufaniu stron. Mimo to nie sposób unikn?? w stu procentach sytuacji, w których kontrahent b?dzie próbowa? zachowa? si? nieuczciwie. Sklepy internetowe staraj? si? chroni? przed kosztownymi ?artami, polegaj?cymi na podszywaniu si? u?ytkowników sieci pod osoby zamawiaj?ce. Eliminacja tego typu praktyk opiera si? g?ównie na potrzebie potwierdzania z?o?onego zamówienia. Niektóre ze sklepów zastrzegaj? przy tym mo?liwo?? kontaktu telefonicznego z klientem przed wysy?k? towaru. Z drugiej strony Internet przyci?ga osoby pragn?ce zarobi? na roztargnieniu i nieuwadze u?ytkowników. Stworzenie witryny, a nast?pnie oferowanie za jej po?rednictwem towarów i us?ug nie nale?y do trudnych zada?. Nawet najbardziej profesjonalna strona WWW nie przes?dza jednak o jako?ci towarów oferowanych przy jej pomocy. U?ytkownik z regu?y zapoznaje si? z krótkim opisem oferowanych dóbr, uwypuklaj?cym ich zalety. Dodatkiem jest zdj?cie towaru, przy czym niekiedy mo?e pojawi? si? informacja, ?e zamówiony produkt mo?e ró?ni? si? nieznacznie od tego, który zosta? utrwalony na fotografii. Cho? zakupy w Internecie maj? wiele zalet, uniemo?liwiaj? one bezpo?rednie zapoznanie si? u?ytkownika z oferowanym towarem. ?atwiej wi?c przemilcze? jego s?absze strony. Dochodzi do tego ?atwo?? dokonywania zakupów za pomoc? sieci komputerowych. Od upragnionego towaru dzieli nas niekiedy jedno klikni?cie. Wszystko to sprawia, ?e u?ytkownicy Internetu cz?sto dokonuj? pochopnych zakupów.

 Dopiero po dostarczeniu towaru mo?e si? okaza?, ?e nie odpowiada on ca?kowicie ich potrzebom. Wszystko to prowadzi do potrzeby zagwarantowania konsumentom dokonuj?cym zakupów za po?rednictwem Internetu odpowiedniej ochrony. Odpowiednie przepisy mo?na odnale?? w ustawie z dnia 2 marca 2000 roku o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialno?ci za szkod? wyrz?dzon? przez produkt niebezpieczny (ustawa DzU 144, poz. 1204). Dostosowuje ona rodzime prawo do standardów unijnych w zakresie uprawnie? konsumentów. Krajowe przepisy znajduj? zastosowanie we wszystkich sytuacjach, gdy umowa zostaje zawierana poza lokalem przedsi?biorstwa lub na odleg?o??. Kiedy mo?emy mówi? o umowie zawieranej na odleg?o?? w rozumieniu przepisów prawa?

 Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy, umowy zawierane z konsumentem bez jednoczesnej obecno?ci obu stron, przy wykorzystaniu ?rodków porozumiewania si? na odleg?o??, w szczególno?ci drukowanego lub elektronicznego formularza zamówienia niezaadresowanego lub zaadresowanego, listu seryjnego w postaci drukowanej lub elektronicznej, reklamy prasowej z wydrukowanym formularzem zamówienia, reklamy w postaci elektronicznej, katalogu, telefonu, telefaksu, radia, telewizji, automatycznego urz?dzenia wywo?uj?cego, wizjofonu, wideotekstu, poczty elektronicznej lub innych ?rodków komunikacji elektronicznej, w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o ?wiadczeniu us?ug drog? elektroniczn? (DzU 144, poz. 1204), s? umowami na odleg?o??, je?eli kontrahentem konsumenta jest przedsi?biorca, który w taki sposób zorganizowa? swoj? dzia?alno??.

 Z uwagi na to umowy zawierane za po?rednictwem Internetu nale?y uzna? za jeden z rodzajów umów zawieranych na odleg?o??. Z kolei definicja konsumenta zosta?a zawarta w art. 22 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym za konsumenta uwa?a si? osob? fizyczn? dokonuj?c? czynno?ci prawnej niezwi?zanej bezpo?rednio z jej dzia?alno?ci? gospodarcz? lub zawodow?. Istotne jest, ?e uprawnie? konsumenckich zawartych w przepisach ustawy nie mo?na ograniczy? lub wy??czy?, tak?e w razie dokonania wyboru prawa obcego. W zwi?zku z tym operator rodzimej strony WWW nie mo?e powo?ywa? si? na umieszczenia na witrynie klauzuli wy??czaj?cej cho?by cz??ciowo ochron? przyznan? konsumentom. Jednocze?nie w art. 16 ustawy zawarto katalog umów, w których nie stosuje si? przepisów o umowach zawieranych na odleg?o??. S? to umowy: 1) z wykorzystaniem automatów sprzedaj?cych, 2) z wykorzystaniem innych automatów umieszczonych w miejscach prowadzenia handlu, 3) dotycz?ce inwestycji kapita?owych, 4) ubezpieczenia, w tym o cz?onkostwo w otwartych funduszach emerytalnych, oraz reasekuracji, 5) zwi?zane z wykonywaniem czynno?ci bankowych oraz takich samych czynno?ci dokonywanych przez spó?dzielcze kasy oszcz?dno?ciowo-kredytowe, 6) umowy renty, 7) dotycz?ce terminowych operacji finansowych i opcji, 8) zawarte z operatorami telekomunikacji przy wykorzystaniu publicznych automatów telefonicznych, 9) dotycz?ce nieruchomo?ci, z wyj?tkiem najmu, 10) sprzeda?y z licytacji. Przede wszystkim informacja i jasne regu?y Przepisy wymagaj?, by propozycja zawarcia umowy (w postaci oferty, zaproszenia do sk?adania oferty lub zamówie? albo do podj?cia rokowa?) jednoznacznie i w sposób zrozumia?y informowa?a o zamiarze zawarcia umowy przez tego, kto j? sk?ada. Ponadto zgoda konsumenta jest warunkiem koniecznym do pos?u?enia si? ?rodkami komunikacji elektronicznej w celu z?o?enia propozycji zawarcia umowy. W gr? mo?e wchodzi? zarówno telefon, telefaks, jak i poczta elektroniczna. Wydaje si?, ?e zgoda powinna dotyczy? równie? pos?u?enia si? komunikatorami internetowymi.

 Informacje dotycz?ce propozycji zawarcia umowy powinny zosta? przedstawione w sposób zrozumia?y dla przeci?tnego u?ytkownika. Wspomniane regulacje maj? na celu przeciwdzia?anie sytuacji, w której konsument nie zdaje sobie sprawy z tego, ?e poprzez klikni?cie w okienko zawiera umow?. Jednocze?nie przedsi?biorca jest zobowi?zany do podania konsumentowi, np. za pomoc? tre?ci opublikowanych na stronie WWW najpó?niej w chwili z?o?enia mu propozycji zawarcia umowy, szeregu informacji, które mog? wp?yn?? na jego decyzj? odno?nie nabycia towaru (art. 9 ust. 1 ustawy). Z punktu widzenia umów zawieranych za po?rednictwem Internetu najwa?niejsze znaczenie odgrywaj? informacje o: - imieniu i nazwisku (nazwie), adresie zamieszkania (siedziby) przedsi?biorcy oraz organie, który zarejestrowa? dzia?alno?? gospodarcz? przedsi?biorcy, a tak?e numerze, pod którym przedsi?biorca zosta? zarejestrowany (pozwala to uzyska? konsumentowi podstawowe informacje na temat przedsi?biorcy, który ma by? stron? umowy; dzi?ki temu mo?e on bardziej ?wiadomie podj?? decyzj? o nabyciu towarów lub skorzystaniu z us?ug), - istotnych w?a?ciwo?ciach ?wiadczenia i jego przedmiotu, - cenie lub wynagrodzeniu obejmuj?ce wszystkie ich sk?adniki, a w szczególno?ci c?a i podatki (konsument jeszcze przed zawarciem umowy musi wiedzie?, jakie b?d? ??czne koszty nabycia towaru), - zasadach zap?aty ceny lub wynagrodzenia, - kosztach oraz terminie i sposobie dostawy, - prawie odst?pienia od umowy w terminie dziesi?ciu dni (wskazuj?c jednocze?nie ustawowe wyj?tki od tego uprawnienia), - kosztach wynikaj?cych z korzystania ze ?rodków porozumiewania si? na odleg?o??, je?eli s? one skalkulowane inaczej ni? wedle normalnej taryfy, - terminie, w jakim oferta lub informacja o cenie albo wynagrodzeniu maj? charakter wi???cy, - minimalnym okresie, na jaki ma by? zawarta umowa o ?wiadczenia ci?g?e lub okresowe, - miejscu i sposobie sk?adania reklamacji, - 3-miesi?cznym terminie wypowiedzenia umowy o ?wiadczenie ci?g?e lub okresowe, która zosta?a zawarta na czas nieokre?lony. Ponadto przedsi?biorca zobowi?zany jest do potwierdzenia owych informacji w tradycyjny sposób, a wi?c na pi?mie.

 Obowi?zany jest to uczyni? najpó?niej w momencie spe?nienia ?wiadczenia, czyli przyk?adowo wraz z przes?anym zamówionym towarem (wyj?tek od tej zasady przewiduje art. 9 ust?p 4 ustawy). Wykonanie umowy Z punktu widzenia konsumenta istotne jest zazwyczaj niezw?oczne wykonanie umowy przez przedsi?biorc?. W?ród atutów internetowej sprzeda?y najcz??ciej wskazuje si? mo?liwo?? zamówienia towarów szybciej i ?atwiej ni? w tradycyjny sposób. Informacje umieszczane na stronach WWW zapewniaj? o dostawie towarów w ci?gu kilku dni roboczych, a czasem nawet w okresie 24 godzin. Nale?y zwróci? uwag? na fakt, ?e je?li strony nie umówi? si? inaczej, przedsi?biorca powinien wykona? umow? zawart? na odleg?o?? w terminie trzydziestu dni po z?o?eniu przez konsumenta o?wiadczenia woli o zawarciu umowy (art. 12 ustawy). Zdarzy? si? mo?e, ?e chwilowo brakuje zamówionego przez internaut? towaru, np. nak?ad p?yty CD wyczerpa? si? lub przej?ciowo brak jej w hurtowni. Konsument powinien by? niezw?ocznie powiadomiony o tym, przys?uguje mu wtedy zwrot wp?aconej sumy. Cz??? firm próbuje zabezpieczy? si? przed tego rodzaju wpadkami, umieszczaj?c w umowie zastrze?enia: „w przypadku gdy dostawa towaru X nie b?dzie mo?liwa, mo?emy dostarczy? konsumentowi towar podobnego rodzaju”. Czy tego rodzaju „ubezpieczanie si?” jest dopuszczalne? Ustawa zezwala na zawarcie w umowie klauzuli, w my?l której przedsi?biorca mo?e dostarczy? ?wiadczenie zast?pcze za t? sam? cen? i odpowiadaj?ce przeznaczeniu pierwotnie zamówionego towaru. Konsument mo?e jednak odmówi? przyj?cia owego ?wiadczenia i zwróci? je na koszt sprzedaj?cego. Odst?pienie od umowy Szczególnym a zarazem jednym z najbardziej istotnych uprawnie? przys?uguj?cych konsumentowi jest prawo do odst?pienia od umowy zawartej na odleg?o??.

 Nie ulega w?tpliwo?ci, ?e uprawnienie to jest swego rodzaju ograniczeniem klasycznej zasady „pacta sunt servanda”. Zosta?o ono zagwarantowane na mocy art. 7 ust?pu 1 ustawy. Istotne jest, ?e nie ma potrzeby podawania powodu, dla którego nast?puje odst?pienie od umowy. Jest ono dopuszczalne w terminie 10 dni od dnia wydania rzeczy, a w przypadku umowy o ?wiadczenie us?ug – od dnia jej zawarcia. Oznacza to, ?e w przypadku zakupów w internetowej ksi?garni ów termin liczy si? od dnia otrzymania przesy?ki, a nie od momentu przes?ania formularza zamówienia. Konsument podejmuje decyzj? o skorzystaniu ze swojego uprawnienia bez jakiejkolwiek ingerencji czy kontroli drugiej strony umowy. Nie musi podawa? konkretnego powodu odst?pienia od umowy. Niemo?liwe jest tak?e kwestionowanie dopuszczalno?ci odst?pienia od umowy przez przedsi?biorc?. Nie mo?na przy tym zobowi?za? konsumenta do zap?acenia okre?lonej sumy (tzw. odst?pnego) w wypadku odst?pienia od umowy. W wyj?tkowych sytuacjach termin odst?pienia od umowy zostaje wyd?u?ony do trzech miesi?cy, licz?c od dnia, w którym wydano rzecz lub zawarto umow? o ?wiadczeniu us?ug. Uprawnienie to przys?uguje konsumentowi, gdy przedsi?biorca nie potwierdzi? wskazanych w omawianym ju? art. 9 informacji. Je?li po rozpocz?ciu biegu 3-miesi?cznego okresu konsument otrzyma informacje, mo?e odst?pi? od umowy w terminie 10 dni od dnia, w którym je uzyska?. Jest to swoista sankcja za niedotrzymanie przez przedsi?biorc? na?o?onych na niego obowi?zków. Wystarczy, by przedsi?biorca nie potwierdzi? cho? cz??ci informacji wymaganych na podstawie omawianego ju? art. 9 ustawy. Przepisy wskazuj? przy tym sytuacje, w których skorzystanie z prawa do odst?pienia od umowy co do zasady jest niemo?liwe (art. 10 ust?p 3 ustawy)

 Strony mog? jednak postanowi? inaczej. W?ród owych wyj?tków na uwag? zas?uguj? umowy dotycz?ce nagra? muzycznych, filmowych oraz oprogramowania komputerowego zapisanego na no?nikach komputerowych, gdy konsument usun?? oryginalne opakowanie towaru. Jednocze?nie pojawia si? problem natury praktycznej. Ustawa nie wspomina o coraz bardziej rozpowszechnionych umowach polegaj?cych na uiszczeniu op?aty za oprogramowanie, pliki zawieraj?ce utwory muzyczne czy te? ksi??ki w postaci elektronicznej, a nast?pnie skopiowaniu i zainstalowaniu ich bezpo?rednio z Internetu. Z regu?y uiszczenie nale?no?ci za pomoc? karty p?atniczej lub SMS-em (tzw. mikrop?atno?ci) pozwala na zainstalowanie aplikacji na komputerze. Cho? konsument staje si? legalnym u?ytkownikiem programu, nie otrzymuje go utrwalonego na no?niku, np. p?ycie CD. Powszechnie przyjmuje si?, ?e konsumentowi we wspomnianych sytuacjach nie b?dzie przys?ugiwa?o prawo do odst?pienia od umowy.

 Równie istotnym zastrze?eniem pozostaje wskazanie, ?e przepisów dotycz?cych zawierania umów na odleg?o?? nie stosuje si? w przypadku licytacji. W literaturze prawniczej przyj?to, i? wy??czenie to dotyczy? b?dzie aukcji internetowych. Okazuje si?, ?e konsument nie jest bezbronny i zdany jedynie na dobr? wol? drugiej strony w przypadku umów zawieranych na odleg?o??. Wiedza na temat jego uprawnie?, a w szczególno?ci prawa do odst?pienia od umowy, mo?e okaza? si? przydatna w zawieraniu coraz bardziej popularnych umów w Internecie.